عهد اردشير « عهد اردشير » قديمىترين عهدىست كه از پهلوى به عربى برگردانده شده و در انتقال آيين كشوردارى ايرانيان به دستگاه خلافت اثرى بارز داشته است . اين عهد كه در سالهاى اخير متن باقىماندهء از ترجمهء عربى آن بوسيلهء يكى از استادان معاصر عرب تحقيق و چاپ شده « 1 » و همان متن چاپى هم بوسيلهء يكى از فضلاى عربىدان ايرانى به فارسى ترجمه و منتشر شده است « 2 » در تمام دوران ساسانى براى شاهان آن خاندان همچون سرمشقى تغييرناپذير و براى حكومت ايشان در حكم قانون اساسى بوده كه پيروى از آن بر همهء آنها واجب و تخطى از آن براى هيچ‌يك از آنها جائز نبوده است . در دوران اسلامى هم از همان زمان كه دستگاه خلافت در راه تحول و اقتباس آيين كشوردارى افتاد مورد استقبال حاكمان قرار گرفت و از همان دوران نخست خلافت عباسيان جزء موادى گرديد كه مىبايستى به خليفه‌زادگان و وليعهدان آموخته شود . وقتى معلم الواثق بالله ، فرزند مأمون ، از مأمون پرسيد كه به او چه بياموزد ، خليفه گفت « به او كلام خداى تعالى را بياموز و او را وادار تا « عهد اردشير » را بخواند و كتاب كليله و دمنه را از بركند . » « 3 » ( كليله و دمنه هم يكى از كتابهايى بود كه از پهلوى به عربى ترجمه شده بود . ) در مقدمهء قديمىترين نسخه‌اى كه از متن عربى اين عهد در دست است در علت تنظيم اين عهد از گفتهء دانشمندان پارسى و ناقلين آثار آنها چنين آمده است : عنايت اردشير به استقامت كار كشور و راه و روش مردم بدان پايه بود كه مىخواست پس از خودش هم كارها همچنان راست و مستقيم باقى بماند . از

--> ( 1 ) . عهد اردشير ، با تحقيق و مقدمهء دكتر احسان عباس ، چاپ دار صادر ، بيروت ، 1967 م . ( 2 ) . عهد اردشير ، برگرداننده به فارسى : محمد على امام شوشترى ، سلسله انتشارات انجمن آثار ملى ( 67 ) ، تهران ، 1348 ش . ( 3 ) . اين خبر را مبرّد در كتاب الفاضل آورده است ، به نقل از مقدمهء احسان عباس بر عهد اردشير ، ص 34 .